ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ МОНИТОРИНГТЕУ ДЕРЕКТЕРІ НЕГІЗІНДЕ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӨНЕРКӘСІПТІК ҚАЛАЛАРЫНДАҒЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІНІҢ ӨЗГЕРІСТЕРІН ТАЛДАУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2025-120-5-57-65Кілт сөздер:
атмосфералық ауа, ластану, мониторинг, өнеркәсіптік қалалар, өзгерістер динамикасыАңдатпа
Мақалада соңғы бірнеше жылдағы қоршаған ортаның мемлекеттік мониторингінің деректері негізінде Қазақстанның ірі өнеркәсіптік қалаларында атмосфералық ауаның ластану деңгейінің өзгеруіне талдау жасалды. Негізгі ластаушы заттардың концентрациясы, соның ішінде күкірт диоксиді (SO₂), азот диоксиді (NO₂), сондай-ақ тоқтатылған PM2.5 және PM10 бөлшектері қарастырылады. Стационарлық бақылаулардың нәтижелерін, деректерді статистикалық өңдеуді және кеңістіктік-уақыттық талдауды біріктіретін кешенді тәсілді қолдану ауа сапасының өзгеру динамикасын анықтауға және экологиялық жүктемесі жоғары ең проблемалы аймақтарды анықтауға мүмкіндік берді. Алынған нәтижелер іске асырылып жатқан табиғат қорғау шараларының тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді және Қазақстандағы атмосфералық ауаның сапасын бақылау мен басқару жүйесін жетілдіру үшін негіз қалыптастырады. Зерттеудің практикалық маңыздылығы аймақтық деңгейде экологиялық саясатты болжау және жоспарлау үшін анықталған заңдылықтарды қолдану мүмкіндігі болып табылады.
References
Tursynbayeva M., Kerimray A., Karaca F., Permadi D.A. (2022). Planetary Boundary Layer and its Relationship with PM₂․₅ Concentrations in Almaty, Kazakhstan. Aerosol and Air Quality Research. Vol. 22, Article 210294. DOI:10.4209/aaqr.210294.
Beisenova R., Kuanyshevich B.Z., Turlybekova G., Yelikbayev B., Kakabayev A.A., Shamshedenova S., Nugmanov A. (2023). Assessment of Atmospheric Air Quality in the Region of Central Kazakhstan and Astana. Atmosphere. Vol. 14(11). P. 1601. DOI:10.3390/atmos14111601.
Assanov D., Zapasnyi V., Kerimray A. (2021). Air Quality and Industrial Emissions in the Cities of Kazakhstan. Atmosphere. Vol. 12(3). P. 314. DOI:10.3390/atmos12030314.
Bekbossinova A., Niyazbekov A. (2024). The Impact of Urbanization on Air Quality in Largest Cities of Kazakhstan. Eurasian Journal of Economic and Business Studies. Vol. 68(3). P. 66–81.
Adambekova A., Kozhagulov S., Salnikov V., et al. (2025). Reducing Atmospheric Pollution as the Basis of a Regional Circular Economy: Evidence from Kazakhstan. Sustainability. Vol. 17(5). P. 2249. DOI:10.3390/su17052249.
(2024). Emerging threats in Central Asia: Comparative characterization of organic and elemental carbon in ambient PM₂․₅ in urban cities of Kazakhstan. Environmental Research.
(2019) Spatiotemporal Variations and Contributing Factors of Air Pollutants in Almaty, Kazakhstan // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2019. – Vol. 16(4). – P. 611–620.
Государственный доклад «О состоянии окружающей среды Республики Казахстан». Министерство экологии и природных ресурсов Республики Казахстан. – Астана, 2023. – 220 с.
(2022). Atmospheric Modelling of Photochemical Transformations of Pollutants: Impact of Weather Conditions and Diurnal Cycle (Case Study: Ust-Kamenogorsk, Kazakhstan). Mathematical Modelling of Engineering Problems. Vol. 10(5). P. 1218–1224.
(2020). Quantitative and Structural Components of Solid Particles’ Emissions in the City of Almaty. Vibroengineering Procedia. Vol. 32. P. 91–96.
Statistical Bulletin of the Ministry of Ecology and Natural Resources of the Republic of Kazakhstan. On the State of Protection of Atmospheric Air in the Republic of Kazakhstan. (2024). [Электронный ресурс] – URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 01.02.2025).
Kazakh Research Institute of Ecology. Monitoring of Atmospheric Air in Industrial Regions of Kazakhstan for 2022. Almaty, 2023. 8 p.
Брагин Н.В., Муратова Д.С. Оценка динамики загрязнения атмосферного воздуха в промышленных центрах Казахстана // Экология и промышленность Казахстана. – 2021. – № 4. – С. 15–24.
Chen W., Li J., Wang Y. (2020). Long-Term Trends and Driving Factors of Urban Air Pollution: A Global Perspective. Environmental Pollution. Vol. 263. P. 114–120. DOI:10.1016/j.envpol.2020.114120.
(2023). World Health Organization. Ambient (Outdoor) Air Pollution: Health Impacts. Geneva: WHO. 45 p.
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2025 Арман Байсанов, Игорь Спивак-Лавров, Андрей Бебенин
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
