СВЕТЛОГОРСК СУ ҚОЙМАСЫНЫҢ ГИДРОЛОГИЯЛЫҚ РЕЖИМІН БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-121-1-43-59Кілт сөздер:
су қоймасы, су шаруашылық балансы, су пайдалану, ағын, экологиялық ағын, рұқсат етілетін су алу, климаттық өзгерістер, болжамАңдатпа
Березина және Сведь өзендерінің су ресурстарына жобаланатын су алу тораптары тұстамаларында Светлогорск құймалы су қоймасын қайта жаңғыртуды негіздеу мақсатында кешенді бағалау жүргізілді. Көпжылдық гидрологиялық бақылаулар мен өңірлік есептеу әдістері негізінде ағынның негізгі статистикалық сипаттамалары, оның жыл ішіндегі таралуы және экологиялық тұрғыдан рұқсат етілетін су алу көлемдері анықталды. Қамтамасыз етілімдерді көшіру әдісін қолдану арқылы Березина және Сведь өзендері үшін экологиялық ағынның нақтыланған мәндері алынды. 75 % және 90 % есептік қамтамасыз етілім деңгейлері үшін су қоймасының су шаруашылық балансы әзірленді. Рұқсат етілетін су алу өлшемі ретінде есептік қамтамасыз етілімдегі ағын мен қамтамасыз етілімдерді көшіру әдісімен анықталған экологиялық ағын шамасының айырмасы қабылданды. Березина өзенінен жалпы су алу көлемі 37 720 мың м³, ал Сведь өзенінен – 3 673,7 мың м³ құрады, бұл сәйкесінше жылдық ағынның 1,0 % және 8,3 % төмендеуіне сәйкес келеді. 1961...2018 жылдар аралығында Березина алабында климат пен ағынның көпжылдық өзгерістері талданып, статистикалық тұрғыдан мәнді трендтер анықталды: қысқы ағынның артуы (11...21 %), көктемгі тасқын ағынының азаюы (30...40 %). Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық сарапшылар тобы (КӨҮСТ) (RCP) сценарийлері негізінде 2035 жылға дейінгі ағын өзгерісіне болжам жасалып, көктемгі және жаз-күзгі ағынның ықтимал қысқаруы көрсетілді. Су қоймасының су ресурстарын мониторингілеу мен бейімделген басқаруды жетілдіру бағыттары ұсынылды.
References
Глобальное потепление // Всероссийский Экологический портал. – URL: https://ecoportal.su/public/klimat/view/2110.html (да-та обращения: 10.06.2025).
Данилович И. С., Гледко Ю. А., Тарасевич И. В. Повторяемость засух на территории Беларуси в связи с атмосферной циркуляцией в Атлантико-Европейском секторе // Метеорология и гидрология. – 2023. – № 9. – С. 61-71. – DOI 10.52002/0130-2906-2023-9-61-71.
Коледа, К.В. Современные технологии возделывания сельскохозяйственных культур : рекомендации / К.В. Коледа и др.; под общ. ред. К.В. Коледы, А.А. Дудука. – Гродно : ГГАУ, 2010. – 340 с.
Эколого-социальные аспекты освоения водно-земельных ресурсов и технологий управления режимами гидромелиораций / П.В. Шведовский, В.Е. Валуев, А.А. Волчек, В.Г. Федоров. – Минск: Ураджай, 1998. – 363 с.
Логинов В.Ф., Волчек А.А. Водный баланс речных водосборов Беларуси. – Минск: Тонпик, 2006 – 160 с.
Блакiтны скарб Беларусi: Рэкi, азеры, вадасховiшчы, турысцкi патынцыял водных аб’ектаў / маст.: Ю.А. Тарэеў, У.I. Цярэнцьеў. – Мiнск : БелЭн, 2007. – 480 с.
Alexandra, J., Rickards, L., Pahl-Wostl, C. The logics and politics of environmental flows – A review // Water Alternatives. – 2023. – Vol. 16, No. 2. – P. 346-373.
Arthington, A.H., Tickner, D., McClain, M.E. et al. Accelerating environmental flow implementation to bend the curve of global freshwater biodiversity loss // Environmental Reviews. – 2024. – Vol. 32, No. 3. – P. 387-413.
Bhuiyan, C. Environmental flows: issues and gaps—a critical analysis // Sustainability Science. – 2022. – Vol. 17, No. 3. – P. 1109-1128.
Gebreegziabher, G.A., Degefa, S., Furi, W., Legesse, G. Evolution and concept of environmental flows (e-flows): meta-analysis // Water Supply. – 2023. – Vol. 23, No. 6. – P. 2466-2490.
Tickner, D., Opperman, J.J., Abell, R. et al. Bending the curve of global freshwater biodiversity loss: an emergency recovery plan // BioScience. – 2020. – Vol. 70, No. 4. – P. 330-342.
Волчек А.А., Дашкевич Д.Н., Кухаревич М.Ф., Парфомук С.И., Сидак С.В., Шешко Н.Н., Шпендик Н.Н. Оценка допу-стимого отбора речных вод пойменными рыбхозами Белорусского Полесья // Водное хозяйство России: проблемы, тех-нологии, управление. 2025. № 1. С. 76 – 99.
Расчетные гидрологические характеристики. Порядок определения. Технический кодекс установившейся практики ТКП 45-3.04-168-2009(02250). – Минск: РУП «Стройтехнорм», 2010. – 55 с.
Водные ресурсы Беларуси и их прогноз с учетом изменения климата / А.А. Волчек, В.Н. Корнеев, С.И. Парфомук, И.А. Булак; под общ. ред. А.А. Волчек, В.Н. Корнеева. – Брест : Альтернатива, 2017. – 228 с.
Волчек, А.А. Гидрологические расчеты : учебное пособие / А.А. Волчек. – Москва : КНОРУС, 2021. – 418 с.
«Охрана окружающей среды и природопользование. Гидросфера. Порядок проведения расчета и оформления водохо-зяйственных балансов. ТКП 17.06-03-2008 (02120). – Минск, 2018. – 25 С.
Ясельда / И. В. Абрамова [и др.] ; под общ. ред. А.А. Волчека, И.И. Кирвеля, Н.В. Михальчука ; Национальная академия наук Беларуси, Полесский аграрно-экологический институт. – Минск : Беларуская навука, 2017. – (Реки Полесья). – 416 с.
Бурлибаев М.Ж., Волчек А.А., Шведовский П.В. Проблемы оптимизации природопользования и природообустройства в математических моделях и методах. – Алматы: Издательство «Каганат», 2003. – 532 с.
Волчек А.А., Парфомук С.И. Пакет прикладных программ для определения расчетных характеристик речного стока / Веснiк Палескага джзяржаýнага унiверсiтэта. Серыя прыродазнаýчых навук. – 2009. – №1. – С. 22 – 30.
Логинов В.Ф., Волчек А.А. Изменение испарения с водной поверхности на территории Белоруссии// География и природ-ные ресурсы, №2, 2005. – С. 137 – 144.
Изменение климата, 2013 г. Физическая научная основа. Вклад Рабочей группы I в Пятый доклад об оценке Межправи-тельственной группы экспертов по изменению климата (МГЭИК). – Женева: МГЭИК, 2013. – 1552 с. // Материалы МГЭИК. Электронный ресурс. – Режим доступа: https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_all_final.pdf. – Дата доступа: 04.06.2025.
Мезенцев В.С. Гидролого-климатическая гипотеза и примеры ее использования // Водные ресурсы. – 1995. – Том 22, №3. – С. 299–301.
Волчек А.А., Парфомук С.И. Оценка трансформации водного режима малых рек Беларусского Полесья под воздействием природных и антропогенных факторов (на примере р. Ясельда) // Водное хозяйство России. – 2007. – № 1. – С. 50 – 62.
Устройство для измерения уровня воды: пат. 13217 Респ. Беларусь, МПК U G 01F 23/00 / А.А. Волчек, М.А. Таратенкова, Д.А. Шпока, Е.И. Дмухайло; заявитель Брест. гос. техн. ун-т. – № u 20220312; заявл. 30.12.22; опубл. 30.06.23 // Афiцыйны бюл. / Нац. цэнтр iнтэлектуал. уласнасцi. – 2023. – № 3. – С. 97 – 98.
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Александр Волчек, Сергей Парфомук, Светлана Сидак, Николай Шешко, Наталья Шпендик
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
