ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРІНІҢ ТОПЫРАҚ-МЕЛИОРАТИВТІК ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ СУ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-122-2-155-169Кілт сөздер:
Суармалы жер, топырақ-мелиоративтік жағдай, Су ресурстары, химиялық құрам, тұздану деңгейіАңдатпа
Мақалада Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі суармалы жерлердің топырақ-мелиоративтік жағдайы мен су ресурстарының химиялық құрамы зерттелді. Зерттеу барысында титриметриялық, фотометриялық, физикалық әдістер қолданылды. Бұл әдістер қазіргі уақытта химия ғылымында кеңінен қолданылатын, жоғары сенімділік пен дәлдікке ие, сапалы нәтижелер беретін заманауи әдістер қатарына жатады. Осыған орай топырақ үлгілерінің негізгі химиялық элементтерінің мөлшері, механикалық құрамы, қарашірік көлемі анықталды. Әртүрлі аймақтардың топырақ және су ресурстарының құрамындағы тұздану деңгейінің жағдайы бағаланды. Нәтижелер суармалы егіншіліктің өнімділігін арттыруға, жер ресурстарын тиімді пайдалануға және табиғи ортаның деградациясын болдырмауға бағытталған ұсыныстар әзірлеуге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей әр аймақтың топырақ және су ресурстары өзіне тән қасиеттермен ерекшеленеді. Сол себептен болашақ зерттеулерде ауыл шаруашылығынан жоғары өнім алу мақсатында әрбір топырақ және су үлгісінің өзіне сай зерттеу жұмыстарын жүргізу талап етіледі.
References
Балгабаев Н.Н., Гранкин Ю.Я., Мухамеджанов В.Н., Жданов Г.Н., Магай С.Д., Кромер Р.К. Научные иссле-дования в мелиорации и водном хозяйстве: Сборник научных трудов. Том 49. Вып. 1. – Тараз: КазНИИВХ, 2012. – 77 с.
Асанов А., Шералы А.Н., Мамешова С.А., Калмаханова М.С., Әлімбек І.Т. Оңтүстік өңірі топырақ үлгілерінің кейбір физикалық, коллоидтық-химиялық қасиеттерін зерттеу. Квебек конференциясының жинағы (Канада) II Том қазан, 2024. 195-201 б.
Мазиров М.А. Современные проблемы почвоведения, агрохимии и агроэкологии в XXI веке: материалы Международной научно-практической конференции, 12 апреля 2024 г. – Владимир: Владимирский государственный университет имени А.Г. и Н.Г. Столетовых, 2024. – С. 180-182.
Amanbayeva K., Józef Mosiej, Zhaparkulova E. D., Zhanumkhan K., Measures for increasing productivity of water and agricultural land resources in south Kazakhstan – Maktaaral district case study, Acta Sci. Pol. Formatio Circumiectus 21 (1) 2022, P. 49–55.
Agricultural Water Efficiency and Salinity Research Unit. Salt Model [Electronic resource]. Riverside, CA, 2022. URL: http://www.ars.usda.gov/Services/docs.htm?docid=8966 (Access date: 12-September-2023).
Основы почвоведения: учебное пособие / Б.Ф. Пшеничников, Н.Ф. Пшеничникова, В.Г. Трегубова, А.В. Брикманс; – Владивосток: Изд-во Дальневост. федерал. ун-та, 2021. – 69 с.
Қозыбаева Ф.Е., Бейсеева Г.Б., Өнербаева З.О. / Топырақтану: оқу құралы (2-ші бас.). Алматы: «LP-Zhasulan» ЖК. 2021. – 99-104 б.
Webster, R. (2001). Statistics to support soil research and their presentation. European journal of soil science, 52(2), P. 331-340.
Semina S.A. Kshnikatkin S.A., Zheryakov E.V., Gavryushina I.V., Sharunov O.A. Fertilizers, growth regulators and biochemical composition of plant // Research Journal of Pharmaccutical, Biological and Chemical Sciences. 2018. Т. 8. № 6. С. 775 – 777.
Панкова. Е. И, Конюшкова М. В. История изучения и основные направления развития методов оценки и картографирования засоленности почв аридных и семиаридных территории // Бюллетень Почвенного института им. В.В. Докучаева -2016.- Вып. 82. - С. 122-138.
Munns R., James R. A., Lauchli, A. Approaches to increasing the salt tolerance of wheat and other cereals. // Exp. J. Bot. 2006. - №57. – Р. 1025–1043.
Пошанов М.Н., Жүгерінің өнімділігіне биопрепараттарды қолдану мен топырақтардың тұздану деңгейлерінің әсері (Шәуілдір суармалы алқабы мысалында), Алматы, 2024. – 12-16 б.
Барабанов А.Т., Шайфуллин М.Р., Кулик А.В., Гордиенко О.А. Влияние низкорослого кустарника в стокоре-гулирующих лесополосах на факторы формирования стока талых вод // Вестник Московского университета. Серия 17. Почвоведение. – 2024. – Т. 79. – № 3. – С. 72–79.
Hu Y., Schmidhalter U. Drought and salinity: A comparison of their effects on mineral nutrition of plants. // J. Plant Nutr. Soil Sci. 2005. - № 168. – P. 541–549.
Сингх М., Саркар Б., Бисвас Б., Болан Н.С., Черчман Г.Дж. Связь между минералогией почвенной глины и способностью защищать углерод под влиянием температуры и влажности // Soil Biology and Biochemistry. – Амстердам : Elsevier BV, 2017. – Т. 109. – С. 95–106.
Otarov A., Duisekov S., Poshanov M., Smanov G. The results of the works on development of the method for biological reclamation of saline soils by planting Glycyrrhiza glabra L.// Abstracts of the 3rd International Workshop – 2017. “Eco- Environment Safety along the Silk-Road”. Issyk-Kul region, Kyrgyzstan. Boz-Beshik-2017.- Р. 30-33.
Dottori F., Szewczyk W., Ciscar J.-C., Zhao F., Alfieri L., Hirabayashi Y.(2018).Increased human and economic losses from river flooding with anthropogenic warming. Nature Climate Change. Vol. 8, No 9. P. 781–786.
Helsel D. R., Hirsch R. M. (2020). Statistical Methods in Water Resources (U.S. Geological Survey Techniques and Methods, book 4, chap. A3). Reston, VA: U.S. Geological Survey., P. 120-123.
Джайсамбекова Р.А., Ултанбаева А.Б., Акболатова С.С., Шералы А.Н., Емисбек Д.Г. Мелиоративное состояние орошаемых земель Жамбылской области // В мире науки и образования: международный научно-практический журнал. – Алматы, 2025. – № 15 июня. – С. 9–14.
Zhaparkulova, E.D., Amanbayeva, B.Sh., Dzhaisambekova, R.A., Mirdadayev, М.S., Mosiej, J. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 2021, 4(448)., P. 130–137. GEOLOGICAL STRUCTURE OF SOILS AND METHODS OF WATER RESOURCES MANAGEMENT OF THE ASA RIVER.
Джайсамбекова Р.А., Аманбаева Б.Ш., Шайдуллина Е.Г., Салимбаев Р.Р., Басманов А.В., Балгабаев Н.Н., Кабыл Т.М., Assessment of the impact of surface and collector drainage water quality on the ecosystem, ISSN 2305-9397, Научнo-практический журнал Западно-Казахстанского аграрно-технического университета имени Жангир хана «Наука и образование», 2025, № 2-3 (79), C. 152-161.
Farooq M., Wahid A., Kobayashi N., Fujita D., Basra S. M. A. (2009). Plant drought stress: effects, mechanisms and management. Agronomy for Sustainable Development, 29(1), P. 185–212.
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Раушан Джайсамбекова, Сымбат Акболатова, Айжан Шералы, Гулзина Алимбаева
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
