2024-2025 жж. ҚЫСҚЫ МАУСЫМДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН АУМАҒЫНДАҒЫ ҚАР ЖАМЫЛҒЫСЫ ЖАЙ-КҮЙІ МЕН ӨЗГЕРІСТЕРІ МОНИТОРИНГІ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-123-3-45-54Кілт сөздер:
қар жамылғысы, мониторинг, қардағы су қоры, су балансы, метеорологиялық бақылаулар, 2023...2024 жж. қысқы кезеңАңдатпа
Бұл мақалада 2024...2025 жж. қысқы маусымында Қазақстан аумағындағы қар жамылғысының кеңістіктік-уақыттық ерекшеліктері талданды, сондай-ақ 1970...2025 жж. кезеңі бойынша қар жамылғысының негізгі сипаттамаларының (қар жамылғысы бар күндер саны, қар жамылғысының максималды биіктігі және қардағы су қоры) көпжылдық трендтеріне бағалау жүргізілді. Зерттеу «Қазгидромет» РМК мемлекеттік бақылау желісінің деректері негізінде орындалды. 2024...2025 жж. қысқы маусымында көптеген өңірлерде қар жамылғысы бар күндер санының қысқаруы аясында елдің солтүстік және орталық облыстарында қар қорының жоғары мөлшері қалыптасқаны, ал елдің оңтүстігінде оның тапшылығы байқалғаны анықталды. Қар жамылғысының максималды биіктігі мен қардағы су қорының сызықтық трендінің статистикалық мәнді өсуі елдің солтүстігі мен шығысында, сондай-ақ Ертіс, Есіл және Тобыл-Торғай су шаруашылығы бассейндерінде анықталды, ал қар қорының төмендеуі Арал-Сырдария бассейнінде байқалды. Қар жамылғысы бар күндер санының статистикалық мәнді қысқаруы анықталған жоқ. Алынған нәтижелер су ресурстарын бағалау, көктемгі су тасқынын болжау және қазіргі климаттық өзгерістерге бейімделу шараларын әзірлеу үшін практикалық маңызға ие.
References
Голубев В. Н. Снежный покров и климат. – М. : Гидрометеоиздат, 2008. – 320 с.
Barry R. G. The Cryosphere: Past, Present and Future. – Cambridge : Cambridge University Press, 2011. – 472 p.
Armstrong R. L., Brun E. Snow and Climate. – Cambridge : Cambridge University Press, 2008. – 222 p.
Климат Казахстана / под ред. А. Р. Медеу. – Алматы : Дәуір, 2010. – 350 с.
Исаев А. А. Экология Казахстана. – Алматы, 2012. – 280 с.
National Atlas of the Republic of Kazakhstan. – Astana, 2010.
Climate Change 2021: The Physical Science Basis / IPCC. – Cambridge : Cambridge University Press, 2021. – URL: https://www.ipcc.ch (дата обращения: 15.10.2024).
World Meteorological Organization. State of the Climate in Asia 2024. – Geneva: WMO, 2025. – 56 p.
РД 52.04.186–89. Руководство по снегомерным наблюдениям. – Л., 1989.
Hall D. K., Riggs G. A. MODIS Snow Products User Guide. – NASA, 2016.
Dietz A. J., Kuenzer C. Global SnowPack monitoring using remote sensing // Remote Sensing. – 2019. – Vol. 11, № 7.
ESA. Sentinel-2 User Guide [Электронный ресурс]. – URL: https://sentinel.esa.int (дата обращения: 15.10.2024).
Chen P., Yao J., Mao W. Interannual snowfall variations in Central Asia and their association with ENSO and stratospheric polar vortex during winter // Climate Dynamics. – 2023. – Vol. 61. – P. 1505–1517.
Liu J., Zhang W., Liu T. Monitoring recent changes in snow cover in Central Asia using improved MODIS snow-cover products // Journal of Arid Land. – 2017. – Vol. 9. – P. 763–777.
Абаев Н., Терехов А. Об изменениях в пространственном распределении запасов снега в Восточном Казахстане в период 2001–2022 годов // Гидрометеорология и экология. – 2023. – № 108(1). – С. 35–41.
Notarnicola C. Hotspots of snow cover changes in global mountain regions over 2000–2018 // Remote Sensing of Environment. – 2020. – Vol. 243. – Article 111781. – DOI: 10.1016/j.rse.2020.111781.
Kraaijenbrink P. D. A., Stigter E. E., Yao T., Immerzeel W. W. Climate change decisive for Asia’s snow meltwater supply // Nature Climate Change. – 2021. – Vol. 11. – P. 591–597.
Blau M. T., Kad P., Turton J. V. et al. Uneven global retreat of persistent mountain snow cover alongside mountain warming from ERA5-Land // npj Climate and Atmospheric Science. – 2024. – Vol. 7. – Article 278.
Li Q., Duan W., Yang T., Gulayozov M. S., Fan Y., Ju C., Aihaiti A., Li L. Evolution of spatiotemporal variations in snow in the Tianshan Mountains and Pamir, Central Asia: An investigation by historical and projected dynamic downscaling simulations // Journal of Hydrology. – 2025. – Vol. 656. – Article 132994.
Климатические обзоры за зимний период 2023–2024 гг. РГП «Казгидромет» [Электронный ресурс]. – URL: https://www.kazhydromet.kz (дата обращения: 15.10.2024).
РГП «Казгидромет». Ежегодный бюллетень мониторинга снежного покрова на территории республики Казахстан за 2023-2024 гг. [Электрондық ресурс]. – Астана. – 2025. – URL: https://www.kazhydromet.kz/ru/klimat/ezhegodnyy-byulleten-monitoringa-snezhnogo-pokrova-na-territorii-respubliki-kazahstan
Данные государственного климатического кадастра с платформы на сайте РГП «Казгидромет» [Электронный ресурс] https://meteo.kazhydromet.kz/climate_kadastr/ (дата обращения: 16.11.2024).
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Бакыт Жездибаева, Аружан Әбілқади, Акмарал Смагулова, Айзат Жаксыбаева, Айдарбек Султанкулов
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
