ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫНЫҢ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ ЖӘНЕ ОҒАН БЕЙІМДЕЛУ ТӘСІЛДЕРІ ТУРАЛЫ ХАБАРЛЫҚ ДЕҢГЕЙІН ТАЛДАУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-122-2-187-198Кілт сөздер:
Климаттың өзгеруі, халықтың хабардарлығы, бейімделу, Қазақстан, жаһандық жылыну, сауалнама жүргізу, экожүйе, орнықтылық, климаттық тәуекелдер, халықаралық тәжірибеАңдатпа
Мақалада Қазақстандағы заманауи климаттық өзгерістерді халықтың қабылдауы және олардың өмір сүру қызметіне әсері 81 респондент қатысқан социологиялық сауалнама нәтижелері негізінде зерттеледі. Қоғамның салыстырмалы түрде жоғары деңгейдегі хабардарлығы (58 %) анықталғанымен, тек 39,5 %-ы терең білімге ие екені көрсетілген, бұл экологиялық сауаттылықтың үстірт сипатын білдіреді. Соған қарамастан, респонденттердің 65,4 %-ы климаттық өзгерістерді қауіп ретінде қабылдайды, алайда бейімделуге дайындық деңгейі шектеулі болып отыр (48,1 %). Анықталған негізгі кедергілер - ақпараттың, қаржыландырудың және технологиялардың жетіспеушілігі - ұсыныстардың негізгі бағыттарын айқындайды. Халықтың қатысу деңгейін арттыру үшін білім беру, экономикалық және әкімшілік шараларды қамтитын кешенді тәсілдің қажеттілігі негізделеді.
References
Shaheb R., Sarker A., Shearer S. A review on climate change impacts… // Journal of Water and Climate Change. – 2024. – Vol. 15, № 1. – P. 104–126.
Abbass K. Climate change and environmental sustainability… // Environmental Science and Pollution Research. – 2022.
Yuan X. Climate-smart agriculture and adaptation strategies… // Agronomy. – 2024. – Vol. 14, No. 7. – Article 1360. – URL: https://www.mdpi.com/2073-4395/14/7/1360
Ngcamu BC. Climate-related disaster risk and adaptation… // Natural Hazards. – 2023. – URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-023-06070-2
Rezaei EE. Climate change adaptation and sustainable food systems // Nature Reviews Earth & Environment. – 2023. – URL: https://www.nature.com/articles/s43017-023-00491-0
Segal TR. Climate change and reproductive / environmental health impacts… // Fertility and Sterility. – 2022. – URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0015028222003831
Вилесов Е. Н. Физическая география Казахстана : учеб. Пособие / Е. Н. Вилесов, А. А. Науменко, Л. К. Веселова, Б. Ж. Аубекеров. – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 362 с.
Климатические особенности Казахстана как причина проявления процессов опустынивания [Электронный ре-сурс] // Экологический фонд Казахстана. – 2022. – Режим доступа: https://ecogosfond.kz/wp-content/uploads/2022/08/Klimaticheskie-osobennosti-Kazahstana-kak-prichina-projavlenija-processov-opustynivanija.pdf
Мамирова А. Физическая география Казахстана [Электронный ресурс]. – 2015. – Режим доступа: https://aem.az/uploads/files/2022-08/1661840219_08-mamirova-fizicheskaya-geografiya-kazahstana-2015.pdff
Чередниченко, А. В. Климат Казахстана как отклик на глобальные изменения / А. В. Чередниченко // Гидроме-теорология и экология. — 2009. — № 4. — С. 7–22. — URL: https://cyberleninka.ru/article/n/klimat-kazahstana-kak-otklik-na-globalnye-izmeneniya (дата обращения: 24.02.2026).
High and dry: Climate change, water, and the economy [Электронный ресурс]/ World Bank Group. — Washington, DC: World Bank Group, 2016. — URL: https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/a370e177-5b9d-507c-bcc4-c357f6f97c35 (дата обращения: 24.02.2026).
Махамбетжанов М. Ж.
Влияние изменения климата… // КиберЛенинка. – Режим доступа: https://cyberleninka.ru
Борисова Е. А. Центральная Азия: дефицит воды как угроза безопасности // КиберЛенинка. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/tsentralnaya-aziya-defitsit-vody-kak-ugroza-bezopasnosti
Пулатов Я.Э. Водные ресурсы бассейна Аральского моря: вододеление и пути решения дефицита воды // Ки-берЛенинка. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/vodnye-resursy-basseyna-aralskogo-morya-vododelenie-i-puti-resheniya-defitsita-vody/viewer
Мальковский И.М. Водная безопасность Республики Казахстан: проблемы и решения // КиберЛенинка. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/vodnaya-bezopasnost-respubliki-kazahstan-problemy-i-resheniya/viewer
Туленова А. М., Айгаринова Г. Т.
Правовая охрана земельных ресурсов… // Вестник КазНУ. – 2022. – № 3. – С. 76–85.
Экологические проблемы и устойчивое развитие Казахстана [Электронный ресурс] // Казахский агротехниче-ский университет. – Режим доступа: https://kazatu.edu.kz/assets/i/science/sf13_ekolog_113.pdf
Hallegatte, S. Strategies to adapt to an uncertain climate / S. Hallegatte //Global Environmental Change. — 2009. — Vol. 19, №2. — P. 240–247. — DOI: 10.1016/j.gloenvcha.2008.12.003.
Climate change 2014: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change / Intergovernmental Panel on Climate Change. — Geneva: IPCC, 2014.
Berkhout, F. Learning to adapt: Organisational adaptation to climate change impacts / F. Berkhout, J. Hertin, D. M. Gann // Climatic Change. — 2006. — Vol. 78, № 1. — P. 135–156. — DOI: 10.1007/s10584-006-9089-3.
Toward climate resilient economic development in Kazakhstan [Электронный ресурс] / Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ). — Bonn: GIZ, 2022. — URL: https://www.giz.de/en/downloads/giz2022-en-toward-climate-resilient-economic-development-in-kazakhstan.pdf (дата обращения: 24.02.2026).
Knight, K. W. Public awareness and perception of climate change: A quantitative cross-national study / K. W. Knight // Environmental Sociology. — 2016. — Vol. 2, № 1. — P. 101–113. – DOI: 10.1080/23251042.2015.1120857.
Olmos, S. Vulnerability and adaptation to climate change: Concepts, issues, assessment methods / S. Olmos. — Climate Change Knowledge Network (CCKN), 2001.
Adger, W. N. Successful adaptation to climate change across scales / W. N. Adger, N. W. Arnell, E. L. Tompkins // Global Environmental Change. — 2005. — Vol. 15, № 2. — P. 77–86. — DOI: 10.1016/j.gloenvcha.2004.12.005.
Regional climate change adaptation strategy in Central Asia [Электронный ресурс] / Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ). — Bonn : GIZ, 2021. — URL: https://www.giz.de/en/downloads/Regional_Climate_Change_Adaptation_Strategy_in_Central_Asia.pdf (дата обращения: 24.02.2026).
UNDP study: 80% of people in Kazakhstan are ready to contribute to tackle climate change and help save the planet [Электронный ресурс] / United Nations Development Programme. — 2022. — URL: https://www.undp.org/kazakhstan/news/undp-study-80-people-kazakhstan-ready-contribute-tackle-climate-change-and-help-save-planet (дата обращения: 24.02.2026).
Mavrodieva, A. V. Role of social media as a soft power tool in raising public awareness and engagement in addressing climate change / A. V. Mavrodieva, O. K. Rachman, V. B. Harahap, R. Shaw // Climate. — 2019. — Vol. 7, № 10. — Art. 122. — DOI: 10.3390/cli7100122 (дата обращения: 24.02.2026).
Republic of Kazakhstan: Climate adaptation options and opportunities in the agriculture sector / World Bank. — Wash-ington, DC : World Bank Group, 2024.
Batkhishig, O. Comparison of land degradation and desertification in Mongolia / O. Batkhishig // Air, Soil and Water Research. — 2013. — Vol. 6. — P. 129–140. — DOI: 10.4137/ASWR.S13032.
Paris Climate Action Plan: Towards a carbon neutral city and 100% renewable energy by 2050 [Электронный ресурс] / City of Paris. — Paris, 2018. — URL:https://www.paris.fr/en/pages/paris-is-committed-to-the-climate-2030 (дата обращения: 24.02.2026).
Создание искусственных ледников: уникальный метод адаптации к изменению климата путем высотного сбора и сохранения воды из горного источника в виде вертикально замороженной ледяной башни [Электронный ресурс]. — Рим : ФАО, 2021. — URL: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/d0d79770-a3b9-47ea-8feb-6afc7e6b9828/content (дата обращения: 17.01.2026).
Annual report 2017 (Brief version) [Электронный ресурс] / Central Asia Regional Economic Cooperation Program (CAREC). — 2018. — URL: https://carececo.org/publications/отчеты/год_отч_кратк_вер_ENG_small.pdf (дата обращения: 24.02.2026).
Education for sustainable development goals: Learning objectives [Электронный ресурс] / UNESCO. — Paris : UNESCO, 2017. — URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444 (дата обращения: 24.02.2026).
10 снимков со спутников от NASA [Электронный ресурс]. — Режим доступа: https://anons.uz/ru/news/10-snimkov-so-sputnikov-ot-nasa (дата обращения: 21.03.2026).
Об утверждении Стратегии достижения углеродной нейтральности Республики Казахстан до 2060 года : Указ Президента Республики Казахстан от 2 февраля 2023 г. № 121 [Электронный ресурс]. — Астана, 2023. — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U2300000121 (дата обращения: 24.02.2026).
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Дильназ Елеусинова, Ольга Зубова, Гульдана Минжанова
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
