ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӨСІМДІКТЕР МЕН ЖАНУАРЛАРДЫҢ ИНВАЗИЯЛЫҚ ТҮРЛЕРІНІҢ БИОӘРТҮРЛІЛІККЕ ӘСЕРІ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-122-2-231-243Кілт сөздер:
инвазиялық түрлер, аборигенді түрлер, ареал, биоәртүрлілік, экожүйеАңдатпа
Инвазиялық түрлер - белгілі бір экожүйеге тән емес түрлер. Өсімдіктер мен жануарлардың инвазиялық түрлерінің жаңа экожүйелерге енуі биоәртүрлілікке елеулі қауіп төндіреді, табиғи экологиялық байланыстарды бұзады және жергілікті түрлердің азаюына әкеледі. Қазақстан табиғи алуан түрлілігі мол бөтен организмдердің таралу проблемасына тап болады, олардың арасында шағанжапырақ Үйеңкі (Acer negundo L.) және Майна (Acridotheres tristis L.) экожүйелердің құрылымын өзгертіп және табиғи аймақтардың деградациясында шешуші рөл атқарады. Бұл зерттеу инвазиялық түрлердің Қазақстанның биоалуантүрлілігіне әсерін талдауға, жергілікті флора мен фаунаның саны мен түрлік құрамының қысқаруы туралы гипотезаны растауға, сондай-ақ инвазия салдарын бақылау және азайту үшін пайдаланылуы мүмкін ғылыми негізделген ұсынымдарды әзірлеуге бағытталған. Зерттеу барысында далалық бақылаулар нәтижелері, зерттеушілердің салыстырмалы талдау және статистикалық модельдеу деректері, сондай-ақ отандық және шетелдік ұйымдардың материалдары қолданылады.
Зерттеу нәтижелері инвазиялық түрлерді басқару жөніндегі стратегияны қалыптастыруға, оның ішінде аса қауіпті инвазиялар және олармен күресу шаралары туралы өзекті мәліметтерді қамтитын "Қазақстан Республикасының Қара кітабын" әзірлеуге негіз бола алады. Нәтижелер экожүйе тепе-теңдігін сақтау, экологиялық дағдарыстардың алдын алу, тиімді табиғатты қорғау шараларын әзірлеу және аймақтың тұрақты биоалуантүрлілігін сақтау үшін маңызды.
References
Ситпаева Г.Т., Зверев Н.Е., Масалова В.А., Бабай И.В., Набиева С.В., Эпиктетов В.Г., Хусаинова И.В., Абдухадыр А., Рахимова Е.В., Сатеков Е.Я. Черная книга Алматинской области. – Алматы – 156 с. (2023) [Электрон. ресурс]. – URL: https://botsad.kz/files/pub/black.pdf (дата обращения: 16.02.2026).
Есжанова А., Абдухадыр А., Масалова В., Ситпаева Г., Зверев Н., Эпиктетов В., Билибаева Б., Бабай И., Набиева С., Избастина К. Чужеродные древесные растения Улытауского региона: инвазионный потенциал и пути натурализации // Вестн. Евраз. нац. ун-та. им. Л.Н. Гумилева. Сер. Биол. науки. – 2025. – Т.152, №3. – С.123–146.
Хусаинова И.В., Ситпаева Г.Т., Бабай И.В., Масалова В.А., Набиева С.В., Абдухадыр А., Зверев Н.И., Эпик-тетов В.Г. Чужеродная дендрофлора Алматинской области и оценка её инвазионности // Рос.журн. биол. инвазий. – 2023. – Т.16, №4. – С.118–131
Convention on Biological Diversity. Scientific and Technical Information to Support the Post-2020 Global Biodiver-sity Framework: Review of the Findings of the Global Assessment Report of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services and Other Relevant Assessments, and Their Implications for the Work of the Convention and the Post-2020 Global Biodiversity Framework (2019) [Электрон. ресурс].– URL: https://www.cbd.int/doc/c/df3f/43a1/a81205a74bebd334ab91ed89/sbstta-23-02-add1-en.pdf (дата обращения: 16.02.2026).
United Nations. Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. Report of the Plenary of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services on the Work of Its Sixth Session (2018) [Электрон. ресурс].– URL: https://files.ipbes.net/ipbes-web-prod-public-files/downloads/ipbes-6-15-add.4-advance_eca.pdf (дата обращения: 16.02.2026).
Reichard S.H., White P. Horticulture as a pathway of invasive plant introductions in the United States // BioScience. – 2001. – Vol.51. – P.103–113. – DOI: 10.1641/0006-3568(2001)051[0103:HAAPOI]2.0.CO;2
Richardson D.M., Rejmánek M. Trees and shrubs as invasive alien species – a global review // Diversity and Distribu-tions. – 2011. – Vol.17. – P.788–809. – DOI: 10.1111/j.1472-4642.2011.00782.x.
Global Biodiversity Information Facility [Электрон. ресурс]. – URL: https://www.gbif.org/dataset/d7dddbf4-2cf0-4f39-9b2a-bb099caae36c (дата обращения: 16.02.2026).
АССОЦИАЦИЯ ОЗЕЛЕНЕНИЯ КАЗАХСТАНА. Клён ясенелистный. Казнить нельзя помиловать ( 2023) [Электрон. ресурс].– URL: https://aok.kz/2023/11/11/ash-leaved-maple-execution-cannot-be-pardoned/ (дата обращения: 19.03.2023).
Veselkin D.V., Dubrovin D.I., Pustovalova L.A. High canopy cover of invasive Acer negundo L. affects ground vege-tation taxonomic richness // Scientific Reports. – 2021. – Vol.11. – Article 20758.
Цандекова О.Л. Роль аллелопатического влияния Acer negundo L. на рост травянистых растений // Нижне-варт. Гос. ун-т. Сер. биол. науки. – 2020. – №1. – С.15–18.
Ribeiro H., Oliveira M., Ribeiro N., Cruz A., Ferreira A., Machado H., Reis A., Abreu I.P. Pollen allergenic potential na-ture of some trees species: a multidisciplinary approach using aerobiological, immunochemical and hospital admis-sions data // Environmental Research. – 2009. – Vol.109, №3. – P.328–333. – DOI: 10.1016/j.envres.2008.11.008.
Шестой национальный доклад Республики Казахстан о биологическом разнообразии (2020) [Электрон. ре-сурс]. – URL: https://www.cbd.int/doc/nr/nr-06/kz-nr-06-ru.pdf (дата обращения: 21.02.2026).
Ковшарь А.Ф. Чужеродные виды и необходимость ведения «Чёрной книги фауны Казахстана» // Зоол. ежегод. Каз. и Ц. Азии (Selevinia). – 2012. – Т.20. – С.37–44.
Сорочинский М.В. Материалы о распространении кольчатой горлицы Streptopelia decaocto в Северном Ка-захстане // Рус. орнитол. журн. – 2022. – №2233.
Lowe S., Browne M., Boudjelas S., Poorter M.D. 100 of the world’s worst invasive alien species: A selection from the Global Invasive Species Database. – 2000. – The Invasive Species Specialist Group (ISSG), Species Survival Com-mission (SSC), IUCN. – 7 p.
Ковшарь А.Ф., Березовиков Н.Н. Тенденции изменения границ ареалов птиц в Казахстане во второй половине XX столетия // Рус. орнитол. журн. – 2022. – №2249.
Birlikbay Y., Nurlan B., Sayat S., Askar M., Bekzat T., Alibek Y. Features of the Common Myna in Green Areas of Almaty // International Journal of Poultry Science. – 2019. – Vol.18, №8. – P.379–386.
Raimov Avaz R., Rakhmonov Rashid R. Distribution and number of Common myna Acridotheres tristis (Linnaeus, 1766) in different habitats of the Kyzylkum region // Природа Внут. Азии. 2019. №2 (11).
Жатканбаев А.Ж. Об агрессивном поведении майны Acridotheres tristis в городе Алматы // Рус. орнитол. журн. – 2021. – №2046.
Animal Diversity Web. Acridotheres tristis (2025) [Электрон. ресурс]– URL: https://animaldiversity.org/accounts/Acridotheres_tristis/?utm_source (дата обращения: 19.03.2026).
Arazmi F.N., Ismail N.A., Daud U.N.S., Abidin K.Z., Nor S.M., Mansor M.S. Spread of the invasive Javan myna along an urban–suburban gradient in Peninsular Malaysia // Urban Ecosystems. – 2022. – Vol.25. – DOI: 10.1007/s11252-022-01216-9.
Cohen T.M., McKinney M., Kark S., Dor R. Global invasion in progress: modeling the past, current and potential global distribution of the common myna // Biological Invasions. – 2019. – Vol.21, №4. – DOI: 10.1007/s10530-018-1900-3.
Per E. Status of the common myna Acridotheres tristis Linnaeus, 1766 in Turkey // Animal Biodiversity and Conser-vation. – 2022. – DOI: 10.32800/abc.2022.45.0079.
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Константин Дрютов, Жанслу Инкарова
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
