КҮКІРТ ҚҰРАМДЫ ҚАЛДЫҚТАРДЫ ҚАЙТА ӨҢДЕУ ӨНІМДЕРІНІҢ АЛМА ЗИЯНКЕСТЕРІНЕ ҚАРСЫ БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-123-3-167-176Кілт сөздер:
алма ағашы, зиянкестер, кальций полисульфиді, әк-күкіртті қайнатпа, биологиялық белсенділікАңдатпа
Ауыл шаруашылығының тұрақты дамуы жағдайында экологиялық қауіпсіз және тиімді өсімдіктерді қорғау құралдарын әзірлеу өзекті болып табылады. Бұл жұмыста күкірт құрамды өнеркәсіптік қалдықтар негізінде алынған кальций полисульфидінің (әк-күкіртті қайнатпа – ӘКҚ, 40%-дық сулы ерітінді) алма зиянкестеріне қарсы биологиялық белсенділігі зерттелді. Зерттеу Алматы облысындағы алма бағында далалық жағдайда жүргізілді. Нәтижесінде кальций полисульфидінің 1,0...3,0% концентрацияларында кенелерге (Panonychus ulmi, Bryobia rubrioculus), сондай-ақ алма жемір көбелегінің (Cydia pomonella) дернәсілдеріне және ұнтақты құрттарға қарсы жоғары тиімділік көрсететіні анықталды. Биологиялық тиімділік препарат концентрациясына байланысты 74,1%-дан 90,3%-ға дейін өзгерді. Ең жоғары әсер 3,0% концентрацияда байқалды, мұнда кенелермен зақымдану жапырақтарда 90,3%-ға, ал жемістерде 88,5%-ға төмендеді. Алынған нәтижелер күкірт құрамды қалдықтардан алынған кальций полисульфидінің тиімділігін дәлелдейді және оны өсімдіктерді қорғаудың интеграцияланған жүйелерінде қолдану мүмкіндігін көрсетеді. Бұл препаратты қолдану пестицидтік жүктемені азайтып, қайталама ресурстарды ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.
References
Bandyopadhyay D. UTRGV researchers turn aloe vera waste into natural insecticide. // The Newsroom. [Электрон. ресурс]. – 2025. – URL: https://www.utrgv.edu/newsroom/2025/02/utrgv-researchers-turn-aloe-vera-waste-into-natural-insecticide.htm (дата обращения: 25.03.2026).
Arcot Y., Mu M., Iepure M., Yodong R. K., Zhou W., Min Y., Cisneros-Zevallos L., Akbulut M. E. S., Akbulut M. B. Influence of nanopesticide surface chemistry on adsorption to plant cuticle and wax layer: The role of zeta potential and wetting. // Surfaces and Interfaces. – 2024. – Vol. 54. – pp. 105190. https://doi.org/10.1016/j.surfin.2024.105190
Beleno M. T., Torres A. I., Tzintzun O., Torres-Ramos R. Agro-industrial waste valorization: An environmental improvement strategy. In M. A. Coronado Ortega & J. R. Ayala Bautista (Eds.), Biomass: The novel green gold – current trends and future uses of biomass resources. // Nova Science Publishers. – 2024. – pp. 181-227.
Peng X., Jiang Y., Chen Z., Osman A. I., Farghali M., Rooney D. W., Yap P. S. Recycling municipal, agricultural and industrial waste into energy, fertilizers, food and construction materials, and economic feasibility: A review. // Environmental Chemistry Letters. – 2023. – Vol. 21(2). – pp. 765-801. https://doi.org/10.1007/s10311-022-01551-5
Rancane R., Valiuskaite A., Ozolina-Pole L., Bundzena G., Filipovics M., Rasiukeviciute N. The effectiveness of synthetic and inorganic substances in different apple scab control strategies. // Agriculture. – 2024. – Vol. 14(3). – pp. 383. https://doi.org/10.3390/agriculture14030383
Xia Q., Jiang W., Liu S., Qin L., Zhao G., Li Z., Yin C., Mao Z., Wang Y. Effects of crystal lime sulfur fumigation and application of root-growth-promoting agents on the control of apple replant disease. // Horticulturae. – 2023. – Vol. 9(8). – pp. 901. https://doi.org/10.3390/horticulturae9080901
Liu H., Bai C., Guo Y., Yang Z., Luo X., Liu S., Huang Y., Yao L. The combined use of soil conditioner and foliar sulfur spray successfully prevents dark pericarp disease induced by manganese toxicity in litchi. // Agronomy. – 2024. – Vol. 14(3). – pp. 449. https://doi.org/10.3390/agronomy14030449
Chierici E., Marchetti E., Poccia A., Russo A., Giannuzzi V. A., Governatori L., Zucchi L., Rondoni G., Conti E. Laboratory and field efficacy of natural products against the invasive pest Halyomorpha halys and side effects on the biocontrol agent Trissolcus japonicus. // Scientific Reports. – 2025. Vol. 15. – pp. 4622. https://doi.org/10.1038/s41598-025-87325-9
Vacacela Ajila H. E., Oliveira E. E., Lemos F., Haddi K., Goncalves P. H. M., Venzon M., Pallini A. Effects of lime sulfur on Neoseiulus californicus and Phytoseiulus macropilis, two naturally occurring enemies of the two-spotted spider mite (Tetranychus urticae). Pest Management Science. – 2020. – Vol. 76(3). – pp. 996-1004. https://doi.org/10.1002/ps.5608
Исмаилова Э. Т., Саданов А. К., Шемшура О. Н., Байдалинов А. И., Тлеубекова Д. А., Баймаханова Г. Б., Жармухамедова Г. А., Жуманова Ж. К. Фитосанитарный мониторинг дикоплодовых насаждений яблони Сиверса. Микробиология и вирусология. – 2022. – Vol. (1). – pp. 57-58. https://doi.org/10.53729/MV-AS.2022.01.04
Ma C. S., Zhang W., Peng Y., Zhao F., Chang X. Q., Xing K., Zhu L., Ma G., Yang H. P., Rudolf V. H. W. Climate warming promotes pesticide resistance through expanding overwintering range of a global pest. Nature Communications. – 2021. – Vol. 12. – pp. 5351. https://doi.org/10.1038/s41467-021-25505-7
Matthews G. A., Bateman R., Miller P. Pesticide application methods. Chapter, 20. – John Wiley & Sons, 2014. – pp. 487-498. https://doi.org/10.1002/9781118351284
Волков В. Л., Лакотко А. А. Методы сбора, фиксации биологического материала и приготовление биопрепаратов. Ч. 2. – Витебск: ВГУ имени П. М. Машерова, 2014. – 52 с.
Койшыбаев М., Муминджанов Х. Методические указания по мониторингу болезней, вредителей и сорных растений. – Анкара: FAO. [Электрон. ресурс]. 2016. – 28 с. – URL: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/677bf646-66c4-420b-a0f0-f86ab8d91985/content (дата обращения: 25.03.2026).
Marquina D., Buczek M., Ronquist F., Lukashik P. The effect of ethanol concentration on the morphological and molecular preservation of insects for biodiversity studies. // PeerJ. – 2021. – Vol. 9. – pp. e10799. https://doi.org/10.7717/peerj.10799
Nuyttens D., De Schampheleire M., Verboven P., Brusselman E., Dekeyser D. Droplet size and velocity characteristics of agricultural sprays. // Transactions of the ASABE, 52(5). – 2009. – pp. 1471-1480. https://doi.org/10.13031/2013.29127
Kleinjan W. E., de Keizer A., Janssen A. J. H. Kinetics of the chemical oxidation of polysulfide anions in aqueous solution. // Water Research. – 2005. – Vol. 39(17). – pp. 4093-4100. https://doi.org/10.1016/j.watres.2005.08.006
Licht S., Davis J. Disproportionation of aqueous sulfur and sulfide: Kinetics of polysulfide decomposition. // Journal of Physical Chemistry B. – 1997. – Vol. 101(14). – pp. 2540-2547.
Luther G. W., Findlay A. J., Macdonald D. J., Owings S. M., Hanson T. E., Beinart R. A., Girguis P. R. Thermodynamics and kinetics of sulfide oxidation by oxygen. // Frontiers in Microbiology. – Vol. 2. – pp. 62. https://doi.org/10.3389/fmicb.2011.00062
Rickard D., Luther G. W. Chemistry of iron sulfides. // Chemical Reviews. – 2007. – Vol. 107(2). – pp. 514-562. https://doi.org/10.1021/cr0503658
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Арман Маханбетов, Тулкинжон Гаипов, Давлат Юлдашбек, Арнур Кенжегалиев, Жулдыз Дюсенова, Гульмира Исенова, Гульнисам Рвайдарова
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
