МЕТАЛЛУРГИЯ ӨНЕРКӘСІБІНІҢ МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ҚАЛДЫҒЫМЕН ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ САРҚЫНДЫ СУЛАРЫН ФЕНОЛДАРДАН ТАЗАРТУ

Авторлар

  • Нурия Айкенова Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-1144-4008
  • Гаусар Мурат Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0009-0005-1822-1754
  • Гузель Абилова Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-0028-4598
  • Умбеталы Сарсембин Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-0796-3737
  • Ерик Меркибаев Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы қ., Қазақстан
  • Сауле Нурмакова Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы қ., Қазақстан

DOI:

https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-123-3-204-217

Кілт сөздер:

фенол, адсорбция, хромшпинель шөгіндідер, сілтілік модификация, Лангмюр изотермасы, қалдық сулар

Аңдатпа

Бұл зерттеу Ақтөбе ферроқорытпа зауытынан алынған XShP-02 хромшпинелі шламының (бай бөлігі) мұнай өңдеу зауыттарының ағынынан фенолды сорбент ретінде жою әлеуетін зерттейді. Шлам 70 °C-та 1 М NaOH ерітіндісімен сілтілік модификациядан өтіп, кейін 450 °C-та кальцинацияланды. Физико-химиялық қасиеттері XRF, SEM, ИҚ спектроскопия және TGA/DSC әдістерімен сипатталды. Лангмюр және Редлих–Петерсен модельдері адсорбциялық тепе-теңдікті ең жақсы сипаттайды (R² = 1,000). Ең жоғары адсорбциялық сыйымдылық 36,00 мг/г; 0,30 г/100 мл оңтайлы доза фенолдың 96 %-ын жоюды қамтамасыз етеді. ΔG° = -5,97 кДж/моль адсорбцияның спонтанды физикалық сипатын және сорбентті қайта өңдеу мүмкіндігін растайды.

Author Biographies

Нурия Айкенова, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қ., Қазақстан

техника ғылымдарының кандидаты

Гузель Абилова, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе қ., Қазақстан

PhD

Умбеталы Сарсембин, Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы қ., Қазақстан

PhD

Ерик Меркибаев, Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы қ., Қазақстан

PhD

Сауле Нурмакова, Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы қ., Қазақстан

техника ғылымдарының кандидаты

References

Anku W. W., Mamo M. A., Govender P. P. Phenolic compounds in water: sources, reactivity, toxicity and treatment methods // Phenolic Compounds — Biological Activity. – InTechOpen, 2017. – P. 419–443. – https://doi.org/10.5772/66927

Al-Gheethi A. A. et al. Sustainable approaches for removing Rhodamine B dye using agricultural waste adsorbents // Chemosphere. – 2022. – Vol. 287. – Art. 132080. – https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2021.132080

Barquilha C. E. R., Braga M. C. B. Adsorption of organic and inorganic pollutants onto biochars // Bioresource Technology Reports. – 2021. – Vol. 15. – Art. 100728. – https://doi.org/10.1016/j.biteb.2021.100728

Brillas E., Garcia-Segura S. Benchmarking Fenton, photo-Fenton, electro-Fenton processes // Separation and Purification Technology. – 2020. – Vol. 237. – Art. 116337. – https://doi.org/10.1016/j.seppur.2019.116337

Crini G., Lichtfouse E. Advantages and disadvantages of techniques used for wastewater treatment // Environmental Chemistry Letters. – 2018. – Vol. 17. – P. 145–155. – https://doi.org/10.1007/s10311-018-0785-9

Dai Q. et al. Co-pyrolysis biochar from sewage sludge and lignin // Journal of Environmental Chemical Engineering. – 2022. – Vol. 10, No. 3. – Art. 107898. – https://doi.org/10.1016/j.jece.2022.107898

El-Naas M. H., Surkatti R., Al-Zuhair S. Petroleum refinery wastewater treatment: a pilot scale study // Journal of Water Process Engineering. – 2016. – Vol. 14. – P. 71–76. – https://doi.org/10.1016/j.jwpe.2016.10.005

Grace Pavithra K. et al. A review on advancements in extraction and removal of phenols from phenolic wastewater // Environmental Research. – 2023. – Vol. 237. – Art. 117005. – https://doi.org/10.1016/j.envres.2023.117005

Ho S.-H. et al. High-efficiency removal of lead from wastewater by biochar from anaerobic digestion sludge // Bioresource Technology. – 2017. – Vol. 246. – P. 142–149. – https://doi.org/10.1016/j.biortech.2017.08.025

Inyang M. I. et al. A review of biochar as a low-cost adsorbent for aqueous heavy metal removal // Critical Reviews in Environmental Science and Technology. – 2016. – Vol. 46, No. 4. – P. 406–433. – https://doi.org/10.1080/10643389.2015.1096880

Jafarinejad S. Simulation for performance and economic evaluation of activated sludge process in petroleum refinery // ChemEngineering. – 2019. – Vol. 3, No. 2. – Art. 45. – DOI: 10.3390/chemengineering3020045

Kim S. et al. Review of adsorption-membrane hybrid systems for water treatment // Chemosphere. – 2022. – Vol. 286. – Art. 131916. – https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2021.131916

Kumar A., Jena H. M. Removal of methylene blue and phenol onto activated carbon from Fox nutshell // Journal of Cleaner Production. – 2016. – Vol. 137. – P. 1246–1259. – https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.07.177

Lawal A. A. et al. Adsorption mechanism of phenol removal by biochar from oil palm frond // Environmental Pollution. – 2021. – Vol. 269. – Art. 116197. – https://doi.org/10.1016/j.envpol.2020.116197

Lima É. C. et al. A critical review of thermodynamic parameters on adsorption equilibria // Journal of Molecular Liquids. – 2019. – Vol. 273. – P. 425–434. – https://doi.org/10.1016/j.molliq.2018.10.048

Mamman S. et al. Influence of adsorption parameters on phenolic compounds removal // Desalination and Water Treatment. – 2024. – Vol. 320. – Art. 100631. – https://doi.org/10.1016/j.dwt.2024.100631

Mhlongo N. L. et al. Phenolic compounds occurrence and human health risk assessment // Frontiers in Toxicology. – 2024. – Vol. 5. – Art. 1269601. – https://doi.org/10.3389/ftox.2023.1269601

Mohamad Said K. A. et al. A review of technologies for phenol removal from wastewater // Process Safety and Environmental Protection. – 2021. – Vol. 151. – P. 257–289. – https://doi.org/10.1016/j.psep.2021.05.015

Mohammed N. A. S. et al. Phenol adsorption on biochar from pine fruit shells // Journal of Environmental Management. – 2018. – Vol. 226. – P. 377–385. – https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2018.08.033

Mohd A. Presence of phenol in wastewater effluent and its removal // International Journal of Environmental Analytical Chemistry. – 2020. – Vol. 102, No. 6. – P. 1362–1384. – https://doi.org/10.1080/03067319.2020.1738412

Mojoudi N. et al. Phenol adsorption on microporous activated carbons from oily sludge // Scientific Reports. – 2019. – Vol. 9. – Art. 19352. – https://doi.org/10.1038/s41598-019-55794-4

Muhammad S. et al. Agricultural-waste-based nano-activated carbon for wastewater treatment // Agriculture. – 2022. – Vol. 12, No. 10. – Art. 1737. – https://doi.org/10.3390/agriculture12101737

Mukherjee A. et al. Synthesis of biochar from lignocellulosic biomass // Frontiers in Materials. – 2022. – Vol. 9. – Art. 870184. – https://doi.org/10.3389/fmats.2022.870184

Жарияланды

2026-09-30

How to Cite

Айкенова, Н., Мурат, Г., Абилова, Г. ., Сарсембин, У., Меркибаев, Е., & Нурмакова, С. (2026). МЕТАЛЛУРГИЯ ӨНЕРКӘСІБІНІҢ МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ҚАЛДЫҒЫМЕН ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ САРҚЫНДЫ СУЛАРЫН ФЕНОЛДАРДАН ТАЗАРТУ. Гидрометеорология және экология, (3), 204–217. https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-123-3-204-217

Журналдың саны

Бөлім

ЭКОЛОГИЯ

Осы автордың (немесе авторлардың) ең көп оқылатын мақалалары