ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ШЕКАРАЛЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІН ШЕШУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ АУМАҚТЫҚ ЖОСПАРЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-123-3-218-229Кілт сөздер:
Аумақтық жоспарлау, ландшафттық жоспарлау, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, Ертіс өзені бассейніАңдатпа
Мақалада Ертіс өзені алабындағы трансшекаралық экологиялық мәселелерді шешудегі аумақтық жоспарлаудың рөлі қарастырылады. Зерттеу бассейндік және ландшафтық жоспарлау тәсілдеріне негізделіп, табиғи жүйелердің қазіргі экологиялық жағдайын кешенді бағалауға және табиғатты ұтымды пайдалану бағыттарын айқындауға мүмкіндік береді. Қазақстан аумағындағы Ертіс бассейнінің экологиялық жай-күйіне табиғи және антропогендік факторлардың әсері жан-жақты талданған. Су ресурстарының азаюы, трансшекаралық су пайдалану, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы көздерінен болатын ластану, гидрологиялық режимнің өзгеруі және ихтиофаунаның трансформациясы негізгі экологиялық проблемалар ретінде қарастырылған. Сонымен қатар, шаруашылық қызметтің өзен экожүйелеріне тигізетін әсері бағаланып, өзеннің жоғарғы ағысындағы су алудың артуынан туындайтын қауіптер мен олардың өңірдің тұрақты дамуына ықпалы сипатталған. Зерттеу нәтижесінде аумақтық жоспарлау жүйесін жетілдіру, су үнемдеу технологияларын енгізу, табиғатты ұтымды пайдалану қағидаларын іске асыру және трансшекаралық су ресурстарын бірлесіп басқару бойынша ғылыми негізделген ұсыныстар берілген. Зерттеу қорытындылары тұрақты даму стратегияларын және аумақтық жоспарлау құжаттарын әзірлеуде қолданылуы мүмкін.
References
Другов Ю.С., Родин А.А. Экологические анализы при разливах нефти и нефтепродуктов. – М.: БИНОМ. Лаборатория знаний, 2007. – 270 с.
Корытный Л.М. Бассейновая концепция в природопользовании. – Иркутск: Изд-во Института географии СО РАН, 2001. – 163 с.
Булавко А.Г. Водный баланс речных водосборов. – Л.: Гидрометеоиздат, 1971. – 304 с.
Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб (преимущественно пресноводных). 4-е изд., перераб. и доп. – Москва: Пищевая промышленность, 1966. – 376 с.
Рябцев А.Д. Обеспечение водными ресурсами Республики Казахстан [Электрон. ресурс]. – 2002. – URL: https://www.cawater-info.net/library/rus/almaty/ryabtsev.pdf (дата обращения: 25.06.2026).
Национальный доклад о состоянии окружающей среды и об использовании природных ресурсов Республики Казахстан [Электрон. ресурс]. – 2020. – URL: https://ecogosfond.kz/orhusskaja-konvencija/dostup-k-jekologicheskoj-informacii/jekologijaly-zha-daj/r-orsha-an-ortany-zhaj-k-ji-turaly-ltty-bajandamalar/ (дата обращения: 25.06.2026).
Волощенко С.М., Шестопалов Г.Г. Хозяйственная деятельность и окружающая среда. – К., 1991. – 44 с.
Отрада И. Почему гибнет рыба? // Наша Жизнь. – 2016. – № 28. – 14 июля [Электрон. ресурс]. – URL: https://lifepvl.kz/index.php/component/k2/1399-pochemu-gibnet-ryba (дата обращения: 25.06.2026).
Промоторова Е. Ю. Экология карповых рыб бассейна Нижнего Иртыша: монография. – Тамбов: Консалтинговая компания Юком, 2019. – 80 с.
Барлыбаева А.Б., Сарсембекова С.Е. Проблема трансграничных рек Казахстана (на примере реки Иртыш и её экологическое со-стояние на территории Павлодарской области) // Сатпаевские чтения. – 2005. – Т. 10. – С. 19-21.
Атепалихин М.С., Кассал Б.Ю., Белим С.В. Выявление взаимосвязи между биологическими видами на основе анализа ассоциа-тивных правил // Математическое и компьютерное моделирование: сб. матер. науч. конф. – М., 2013. – С. 71-74.
Атепалихин М.С., Кассал Б.Ю., Белим С.В. Использование ассоциативных правил для выявления взаимосвязи мест обитания биологических видов // Вестник Омского университета. – 2014. – №2(72). – С. 125-129.
Прорывным курсом на основе взаимного доверия // Казахстанская правда. – 2011. – 23 февраля. – № 66-67.
Константинов В.М., Челидзе Ю.Б. Экологические основы природопользования. – М.: Издательский центр «Академия», 2008. – 208 с.
Боженко Я. Экологические проблемы Казахстана и пути их решения [Электрон. ресурс]. – NUR.KZ, 2021. – 2 ноября. – URL: https://www.nur.kz/family/school/1666860-ekologicheskie-problemy-kazakhstana/ (дата обращения: 25.06.2026).
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Ержан Сагатбаев, Тангал Турсынова, Айман Карабалаева
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
