ҚАЗАЛЫ АУДАНЫНЫҢ 2000...2025 ЖЖ. АРАЛЫҒЫНДАҒЫ ӨСІМДІК ЖАМЫЛҒЫСЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫН ГЕОКЕҢІСТІКТІК ТАЛДАУ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-122-2-114-124Кілт сөздер:
Қазалы ауданы, вегетация, NDVI, Google Earth Engine (GEE), Getis-Ord Gi, Mann-Kendall, ЖҚЗ, ГАЖАңдатпа
Мақалада ЖҚЗ деректері негізінде Қазалы ауданының 2000...2025 жж. аралығындағы вегетациялық кезеңіндегі өсімдік жамылғысының кеңістіктік-уақыттық өзгерісі мен деградация ошақтары анықталды. Статистикалық талдау жұмыстары Манн-Кендалл тесті және Getis-Ord Gi әдістері негізінде жүргізілді. Манн-Кендалл тестінің нәтижесі бойынша алынған нәтижелері бойынша жалпы аудан бойынша айқын статистикалық трендтің жоқ болғандығына қарамастан, Getis-Ord Gi әдісі негізінде жасырын жергілікті ошақ көздері анықталды. Жалпы, аудан бойынша деградация аумақтары 99 % сенімділікпен 39,3 % қамтыды. Бұл аумақтар негізінен ауданның оңтүстік, оңтүстік-батыс бөліктерінде табиғи жайылымдық және антропогендік ықпал жоғары аумақтарды алды. Сонымен қатар, алынған өсу және деградация аумақтары аудан бойынша ауыл шаруашылығы өнімділігінің нәтижелерімен салыстырылды. Нәтижесінде 38,9 % өсу аумақтары суармалы егістік алқаптарындағы өнімділіктің арту көрсеткіштерімен толық сәйкестік көрсетті.
References
Косарев А.В., Иванов Д.Е., Микеров А.Н., Савина К.А., Валеев Т.К., Сулейманов Р.А. Применение геоинформационных технологий и дистанционного зондирования Земли для оценки влияния аридности территории на качество воды малых рек // Гигиена и санитария. – 2021. – Т. 100. – № 10. – С. 1052–1059.
Керімбай Б.С., Баймырзаев А.С., Керімбай Н.Н., Бахыт М.Б., Таженова С.Қ. Агроландшафттардың кеңістіктік-уақыттық өзгерістерін геожүйелік тұрғыдан талдау // ҚазҰУ Хабаршысы. География сериясы. – 2025. – № 3 (78). – Б. 39–48.
Conrad C., Dech S., Dubovyk O., Remote sensing-based assessments of land use, soil and vegetation in the Aral Sea Basin // Water Security. – 2020. – Article 100078. – DOI: 10.1016/j.wasec.2020.100078 .
Муталипова Қ.Қ. Қазақстан Республикасындағы жайылымдық жерлердің тозуы: себептері мен салдары // Аграрлық нарық проблемалары. – 2024. – № 4. – Б. 245–254.
Аралова М.Қ. Геоақпараттық технологиялар арқылы табиғи ландшафттарды зерттеу әдістері // ҚР ҰҒА Хабаршысы. География сериясы. – 2016. – № 4. – Б. 44–50.
Gantulga N., Limaa T., Batmunkh M., Surenjav U., Tserennadmin E., Turmunkh T., Dorjsuren B. Impacts of natural and anthropogenic factors on soil erosion // Proceedings of the Mongolian Academy of Sciences. – 2023. – Vol. 63. – № 2 (246). – P. 3–18.
Choudhary K., Shi W., Boori M.S., Corgne S. Agricultural phenology monitoring using NDVI time series based on remote sensing satellites: a case study of Guangdong, China // Optical Memory and Neural Networks. – 2019. – Vol. 28. – P. 204–214. DOI: 10.3103/S1060992X19030093
Gorelick N., Hancher M., Dixon M., Ilyushchenko S., Thau D., Moore R. Google Earth Engine: planetary-scale geospatial analysis for everyone // Remote Sensing of Environment. – 2017. – Vol. 202. – P. 18–27.
Liepa A., et al. Harmonized NDVI time-series from Landsat and Sentinel-2: capturing phenological patterns // Remote Sensing Applications: Society and Environment. – 2024. – Vol. 29. – P. 100–115.
Segarra J., Buchaillot M.L., Araus J.L., Kefauver S.C. Remote sensing for precision agriculture: Sentinel-2 improved features and applications // Agronomy. – 2020. – Vol. 10. – № 5. – Article 641. – P. 2–18.
Асқарова М.А., Сарсенова И.Б. Арал өңірінің экологиялық жағдайын ГАЖ-технологиялар негізінде картографиялау // ҚазҰУ Хабаршысы. География сериясы. – 2020. – № 3 (58). – Б. 12–21.
Әбдірахымов Н.Ә., Қалдыбаев С., Ержанова К., Рустемов Б., Бектаев Н. Қазақстанның құрғақ дала аймағының ашық қара-қоңыр топырақтарының деградацияланған жайылымдарын бағалау // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – 2021. – № 2 (90). – Б. 99–111.
Löw F. Mapping abandoned agricultural land in Kyzylorda, southern Kazakhstan // Land Use Policy. – 2015. – Vol. 48. – P. 377–390. – DOI: 10.1016/j.landusepol.2015.05.009.
Табылдина А.Т., Какимжанов Е.Х., Уваров В.Н., Мақаш К.К. Основы алгоритма расчета индекса растительности NDVI // Вестник КазНУ. – 2019. – С. 68–78.
Петрушин А.Ф., Митрофанов Е.П. Оценка состояния дренажных систем сельскохозяйственного поля с помощью данных дистанционного зондирования // Вестник российской сельскохозяйственной науки. – 2017. – № 4. – С. 17–20.
Козубенко И.С., Бегляров Р.Р., Вандышева Н.М. и др. Использование материалов дистанционного зондирования Земли в Единой федеральной информационной системе о землях сельскохозяйственного назначения (ЕФИС ЗСН) // Применение средств дистанционного зондирования Земли в сельском хозяйстве: материалы II Всероссийской научной конференции. – Санкт-Петербург, 2018. – С. 19–25.
Баширова Ч.Ф. Индекс NDVI для дистанционного мониторинга растительности // Молодой ученый. – 2019. – № 31 (269). – С. 30–31.
Xu H., Croot P., Zhang C. Discovering hidden spatial patterns and their associations with controlling factors for potentially toxic elements in topsoil using hot spot analysis and K-means clustering analysis // Environment International. – 2021. – Vol. 151. – Article 106456. – DOI: 10.1016/j.envint.2021.106456.
Then Y.J., Abdul Halim S. Modified Mann–Kendall with higher-order statistics for trend analysis // Scientific Reports. – 2025. – Vol. 16. – Article 500.
Liu W., Ma L., Smanov Z., Samarkhanov K., Abuduwaili J. Clarifying soil texture and salinity using local spatial statistics (Getis-Ord Gi* and Moran’s I) in Kazakh–Uzbekistan border area, Central Asia // Agronomy. – 2022. – Vol. 12. – № 2. – Article 332. – DOI: 10.3390/agronomy12020332.
Бюро национальной статистики Республики Казахстан. Статистика регионов Казахстан (Кызылординская область) [Электронный ресурс]. – URL: https://stat.gov.kz/ru/region/kyzylorda / (дата обращения: 07.01.2025.)
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Аяжан Шыныбек, Канат Самарханов , Гульбаршын Азимбаева
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
