БҰРЫНҒЫ СЕМЕЙ ЯДРОЛЫҚ СЫНАҚ ПОЛИГОНЫНЫҢ АТОМ КӨЛІ АУДАНЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚ ПЕН ӨСІДІКТЕРДІҢ БИОГЕОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Аңдатпа

Бұл мақалада Семей ядролық сынақ полигоны аумағында орналасқан Атом көлінің маңындағы топырақ пен өсімдіктердің элементтік құрамын кешенді зерттеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеудің негізгі мақсаты — ұзақ мерзімді антропогендік әсер мен радиациялық сәулеленудің салдарынан қалыптасқан биогеохимиялық ерекшеліктерді түсінуге баса назар аудара отырып, топырақтар мен жергілікті өсімдіктердегі химиялық элементтердің концентрацияларын және таралу заңдылықтарын бағалау болды. Өкілдік топырақ және өсімдік үлгілерін жинау үшін далалық зерттеулер жүргізіліп, кейін заманауи аналитикалық әдістер арқылы зертханалық талдаулар жасалды. Алынған деректер элементтердің таралу заңдылықтарын анықтау және топырақтағы элементтер концентрациясы мен олардың өсімдіктер арқылы сіңірілуі арасындағы өзара байланысты зерттеу үшін мұқият статистикалық өңдеуден өтті. Өсімдіктердегі микроэлементтер концентрациясының эталонды өсімдікпен салыстырмалы талдауы жүргізілді. Топырақтағы микроэлементтер мөлшері жер қыртысының жоғарғы қабатының Кларк көрсеткіштерімен салыстырылды. Биологиялық сіңіру коэффициенттерін есептеуге ерекше назар аударылды, бұл әртүрлі өсімдік түрлерінің элементтерді селективті жинақтау қабілетін анықтауға мүмкіндік берді. Бұл коэффициенттер өсімдіктердің созылмалы радиациялық стресс жағдайына бейімделу механизмдерін бағалауға септігін тигізді. Алынған нәтижелер ядролық ластануға байланысты экологиялық қауіп-қатерлерді бағалау үшін биогеохимиялық зерттеулердің маңыздылығын көрсетеді.