СУ ТАСҚЫНЫНА МОНИТОРИНГ ЖАСАУДЫҢ КЕШЕНДІ ТӘСІЛІ
DOI:
https://doi.org/10.54668/2789-6323-2026-121-1-176-191Кілт сөздер:
көктемгі су тасқыны, қар жамылғысы, топырақ ылғалдылығы, заманауи технологиялар, спутниктік мониторинг, ЖҚЗ деректері, жасанды интеллект модулі, имитациялық модельАңдатпа
Климаттық өзгерістердің күшеюі және экстремалды гидрометеорологиялық құбылыстардың жиілеуі жағдайында су тасқынын мониторингтеу тиімділігін арттыру аумақтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі міндеттерінің біріне айналуда. Осы зерттеу су тасқыны белсенділігін бақылаудың заманауи әдістеріне кешенді шолу жасауға және оларды бірыңғай интеграцияланған жүйе шеңберінде біріктіру мүмкіндіктерін бағалауға бағытталған. Мақалада көктемгі су тасқындарының қалыптасу факторлары, су тасқынын мониторингтеудің заманауи технологиялары, Жерді қашықтан зондтау спутниктік өнімдерін қолдану, «Қазгидромет» РМК гидрометеорологиялық деректері, халықаралық деректер платформалары мен төтенше жағдайлар қызметтерінің деректері, сондай-ақ болашақ зерттеулер аясында жасанды интеллект модулі мен имитациялық модельді әзірлеу мүмкіндіктері қарастырылған.
Мониторинг тиімділігін арттырудың маңызды шарттарына техникалық инфрақұрылымды жаңғырту, деректер алмасуға арналған цифрлық платформаларды дамыту және ғылыми және әкімшілік құрылымдар арасындағы пәнаралық өзара іс-қимылды күшейту жатады.
Жүргізілген шолу «Қазгидромет» РМК деректерін, аумақтардың қауіпсіздік паспорттары материалдарын, ЖҚЗ спутниктік өнімдерін және халықаралық ақпараттық платформалардың деректерін қамтитын әртүрлі бақылау деректерінің болуы су тасқынын мониторингтеудің бірыңғай автоматтандырылған жүйесі шеңберінде кешенді интеграция жүргізуге мүмкіндік беретінін көрсетті.
References
РГП «Казгидромет». Обзор об особенностях климата на территории Казахстана. – [Электрон. ресурс]. – https://www.kazhydromet.kz/ru/klimat/obzor-ob-osobennostyah-klimata-na-territorii-kazahstana, дата обращения: 16.11.2025.
Терехов А. Г., Абаев Н. Н., Тиллякарим Т. А., Серикбай Н. Т. О взаимосвязи между количеством снега и объёмом весеннего половодья в Северном Казахстане // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. – 2023. –Т. 20. № 1. –С. 323–328. https://doi.org/10.21046/2070-7401-2023-20-1-323-328.
Laiskhanov S., Sharapkhanova Z., Myrzakhmetov A., Levin E., Taukebayev O., Nurmagambetuly Z., Kaster S. (2025). Geo-Ecological Analysis of the Causes and Consequences of Flooding in the Western Region of Kazakhstan, Urban Science. https://doi.org/10.3390/urbansci9010020
Alborzi A., Zhao Y., Nazemi A., Mirchi A., Mallakpour I., Moftakhari H., Ashraf S., Izad R., Aghakouchak A. (2022). The tale of three floods: From extreme events and cascades of highs to anthropogenic floods, Weather and Climate Extremes. https://doi.org/10.1016/j.wace.2022.100495
Aitzhanova M., Zhaparova S. (2023). Environmental Risk Assessment of Spring Floods in the Akmola Region of Kazakhstan, International Journal of Sustainable Development and Planning. https://doi.org/10.18280/ijsdp.181033
Терехов А.Г., Саиров С.Б., Абаев Н.Н., Сагатдинова Г.Н., Амиргалиев Е.Н. О возможных причинах исключительно больших весенних паводков 2024 года в Казахстане. Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. – 2024. – Т. 21. №3. – С. 331–338. https://doi.org/10.21046/2070-7401-2024-21-3-331-338
Teleubay Z., Yermekov F., Tokbergenov I., Toleubekova Z., Assylkhanova A., Balgabayev N., Kovács, Z. (2023). Identification of Potential Farm Pond Sites for Spring Surface Runoff Harvesting Using an Integrated Analytical Hierarchy Process in a GIS Environment in Northern Kazakhstan, Water. https://doi.org/10.3390/w15122258
РГП «Казгидромет». Бюллетень «Снежный покров Казахстана» 2026.
Метеорологическая база РГП «Казгидромет». – [Электрон. ресурс]. – http://ecodata.kz:3838/dm_climat_ru/, дата обращения: 25.11.2025.
Famine Early Warning Systems Network. – [Электрон. ресурс]. – https://fews.net/, дата обращения: 09.02.2026.
Gafurov, A., Lüdtke, S., Unger-Shayesteh, K. et al. (2016). MODSNOW-Tool: an operational tool for daily snow cover monitoring using MODIS data, Environ Earth Sci 75, 1078. https://doi.org/10.1007/s12665-016-5869-x
MODSNOW-Tool: an operational tool for daily snow cover monitoring using MODIS data. Geophysical Research Abstracts. Vol. 19, EGU2017-15884, 2017. EGU General Assembly 2017. https://meetingorganizer.copernicus.org/EGU2017/EGU2017-15884.pdf
Zou S., Abuduwaili J., Ding J., Duan W., Maeyer P., Voorde T. (2020). Description and Attribution Analysis of the 2017 Spring Anomalous High Temperature Causing Floods in Kazakhstan. Journal of the Meteorological Society of Japan. P. 1353-1368. https://doi.org/10.2151/jmsj.2020-070
Munawar H., Ullah F., Qayyum S., Khan S., Mojtahedi M. (2021). UAVs in Disaster Management: Application of Integrated Aerial Imagery and Convolutional Neural Network for Flood Detection. Sustainability. https://doi.org/10.3390/SU13147547
Saravi S., Kalawsky R., Joannou D., Casado M., Fu G., Meng F. (2019). Use of Artificial Intelligence to Improve Resilience and Preparedness Against Adverse Flood Events. Water. https://doi.org/10.3390/W11050973
Spivak L., Arkhipkin O., Pankratov V., Vitkovskaya I., Sagatdinova G. (2004). Space monitoring of floods in Kazakhstan. 2007 IEEE International Geoscience and Remote Sensing Symposium. P. 4582-4584. https://doi.org/10.1016/j.matcom.2004.06.018
Sputnik Kazakhstan [Электрон. ресурс]. – https://ru.sputnik.kz/20240409/pavodki-v-kazakhstane-samye-krupnye-navodneniya-v-istorii-strany-43561178.html (дата обращения: 19.11.2025).
Kazinform [Электрон. ресурс]. – https://www.inform.kz/ru/hroniki-navodneniya-kak-regioni-kazahstana-perezhili-nebivaliy-pavodok-949756 (дата обращения: 20.11.2025).
Департамент по чрезвычайным ситуациям Северо-Казахстанской области. – [Электрон. ресурс]. – https://www.gov.kz/memleket/entities/emer-sko?lang=ru, дата обращения: 22.11.2025
Ward P., Ruiter M., Mård J., Schröter K., Loon A., Veldkamp T., Uexkull N., Wanders N., Aghakouchak A., Arnbjerg-Nielsen K., Capewell L., Llasat M., Day R., Dewals B., Baldassarre G., Huning L., Kreibich H., Mazzoleni M., Savelli E., Teutschbein C., Berg H., Heijden A., Vincken J., Waterloo M., Wens, M. (2020). The need to integrate flood and drought disaster risk reduction strategies, Water Security. https://doi.org/10.1016/j.wasec.2020.100070
Li F., Yan X., Duan H. (2019). Sustainable Design of Urban Stormwater Drainage Systems by Implementing Detention Tank and LID Measures for Flooding Risk Control and Water Quality Management, Water Resources Management. P. 1-18. https://doi.org/10.1007/s11269-019-02300-0
Nordmark A. (2002). Overview on survey of water installations underground: underground water-conveyance and storage facilities, Tunnelling and Underground Space Technology. P. 163-178. https://doi.org/10.1016/S0886-7798(02)00012-3
Downloads
Жарияланды
How to Cite
Журналдың саны
Бөлім
License
Copyright (c) 2026 Жанат Толеубекова, Забида Курмангалиева, Тамерлан Курмангалиев
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
